Een uitvaart regelen is al ingrijpend op zichzelf. Maar wat als de partner van degene die is overleden dementie heeft? Hoe betrek je iemand bij het afscheid als diegene misschien niet meer goed begrijpt wat er gebeurt? En is het verstandig om iemand met dementie mee te nemen naar de uitvaart?

Het zijn vragen waar families mee kunnen worstelen. Vaak vanuit liefde en de wens om hun vader, moeder of andere naaste te beschermen tegen verdriet of verwarring. Toch is het belangrijk om iemand met dementie niet bij voorbaat buiten het afscheid te houden.

Ook met dementie is afscheid nemen belangrijk

Dementie heeft invloed op het geheugen, het begrip en de manier waarop iemand de wereld ervaart. Maar dat betekent niet dat gevoelens verdwijnen. Verdriet, liefde, gemis en verbondenheid kunnen nog altijd heel sterk aanwezig zijn.
Iemand met dementie begrijpt misschien niet meer precies wat overlijden betekent of vergeet kort na het vertellen dat de partner is overleden. Toch kan diegene voelen dat er iets veranderd is, dat een vertrouwd persoon er niet meer is. Juist daarom kan afscheid nemen waardevol zijn; het biedt de mogelijkheid om op een eigen manier stil te staan bij het verlies. Ook wanneer iemand later niet meer kan navertellen wat er is gebeurd, kan het moment zelf betekenisvol zijn.

Betrekken bij de uitvaart, op een manier die past

Wanneer iemand met dementie een partner verliest is het belangrijk om samen met de familie en eventueel de verzorgenden te kijken naar wat mogelijk en wenselijk is. Hoe ver is de dementie gevorderd? Hoe reageert iemand op onbekende situaties of grote groepen mensen? Is er nog herkenning van de overleden partner? En wat zou deze persoon zelf gewild hebben?
Er is geen standaardantwoord. De ene persoon kan prima aanwezig zijn bij een volledige afscheidsplechtigheid terwijl dat voor een ander te veel prikkels of onrust geeft.
Soms helpen kleine aanpassingen al. Denk aan een vertrouwd gezicht dat gedurende de uitvaart naast iemand zit, een rustige plek in de ruimte of de mogelijkheid om tussendoor even naar buiten te gaan. Ook kan het prettig zijn om vooraf rustig te vertellen wat er gaat gebeuren, zonder iemand te overladen met informatie. Het belangrijkste is dat iemand zich veilig en gesteund voelt.

Een afscheid in alle rust

Niet iedereen met dementie zal zich prettig voelen tijdens een uitvaart met veel aanwezigen, muziek, toespraken en emoties. In dat geval kan een afzonderlijk, kleinschalig afscheidsmoment een mooi alternatief zijn. Bijvoorbeeld door vóór de uitvaart samen met een paar vertrouwde mensen naar de overleden partner toe te gaan. In alle rust, zonder tijdsdruk of verwachtingen. Misschien wil iemand even naast de kist zitten, een hand vasthouden, een bloem neerleggen of luisteren naar muziek die voor beiden bijzonder was. Soms worden er woorden gesproken, soms is het voldoende om gewoon even samen te zijn. Zo’n moment hoeft niet lang te duren om waardevol te zijn en het hoeft ook niet op een bepaalde manier te verlopen. We kijken naar wat iemand op dat moment aankan en waar diegene behoefte aan heeft.

Wat als iemand niet begrijpt dat de partner is overleden?

Dit is misschien wel een van de moeilijkste vragen voor naasten. Want wat doe je wanneer iemand steeds opnieuw vraagt waar zijn of haar partner is? Het kan pijnlijk zijn om telkens opnieuw te vertellen dat de ander is overleden, zeker wanneer dat iedere keer opnieuw als een schok wordt ervaren.
Er bestaat geen antwoord dat in iedere situatie goed is. Het helpt om te kijken naar de persoon, de fase van dementie en de emoties die op dat moment spelen. Soms is een eenvoudige, eerlijke uitleg passend. Op andere momenten is het belangrijker om aan te sluiten bij het gevoel achter de vraag en vooral geruststelling en nabijheid te bieden.

Ook hierbij kunnen vertrouwde verzorgenden of andere betrokken zorgprofessionals helpen.

Afscheid nemen hoeft niet perfect te verlopen

Misschien wordt iemand verdrietig tijdens de uitvaart. Misschien ontstaat er verwarring, wil iemand plotseling weg of lijkt het afscheid helemaal niet bewust mee te maken. Dat betekent niet dat het verkeerd was om diegene erbij te betrekken.

Een afscheid hoeft niet volgens een vooraf bedacht plan te verlopen. Bij dementie is het belangrijk om ruimte te laten voor wat er op dat moment gebeurt, zonder verwachtingen en zonder oordeel. En soms blijkt juist een klein gebaar, een vertrouwd lied of het vasthouden van een hand van grote betekenis.

Ook voor de naasten is het soms ingewikkeld

Wanneer een ouder met dementie zijn of haar partner verliest, staan kinderen en andere naasten vaak voor een moeilijke afweging. Ze willen hun vader of moeder beschermen tegen verdriet, verwarring of onrust, terwijl ze tegelijkertijd zelf afscheid moeten nemen van een dierbare. Dat kan best ingewikkeld zijn. Want hoe houd je rekening met de behoeften van iemand met dementie, zonder daarbij je eigen verdriet en wensen uit het oog te verliezen?

Het kan helpen om samen te bespreken wat voor iedereen prettig en haalbaar is. Misschien kan een vertrouwd familielid of een vertrouwde verzorgende de partner met dementie tijdens de uitvaart begeleiden. Of is het fijner om een afzonderlijk afscheidsmoment te organiseren, zodat de overige familieleden tijdens de plechtigheid alle ruimte hebben voor hun eigen afscheid. Ook daarin denk ik graag mee. Want een afscheid dat recht doet aan de overledene, mag er zijn voor iederéén die achterblijft.

Samen kijken naar wat mogelijk is

Wij vinden het belangrijk dat iedereen die afscheid wil nemen, daar zo veel mogelijk de gelegenheid voor krijgt. Ook wanneer dementie het moeilijker maakt om bij een uitvaart aanwezig te zijn. Daarom kijken we graag samen met de familie naar een vorm die past bij de persoon en de situatie. Dat kan tijdens de afscheidsplechtigheid zijn, maar net zo goed op een rustig moment daarvoor, in een kleine en vertrouwde kring.

Want ook als herinneringen vervagen, blijven gevoelens van liefde en verbondenheid bestaan en verdient iedereen de mogelijkheid om op zijn of haar eigen manier afscheid te nemen.

Dementie kent verschillende achterliggende ziektes. Alzheimer is daarvan een van de meeste bekende. Op de website dementie.nl vind je uitleg over de verschillende soorten dementie en de daarbij behorende symptomen.

Meer weten over ons en onze werkwijze, lees verder op deze site.